رفتن به محتوای اصلی خانه خدمات پروژهها پشتیبانی تماس جستوجو
ساختار صفحه، تصاویر و اجزای تعاملی در حال بارگذاری هستند.
تماس واتساپ شروع پروژه
توسعه SaaS چیست؟ راهنمای طراحی و ساخت SaaS | آرکوتک
اشتراکگذاری مقاله خانه / مجله / MVP و SaaS MVP و SaaS توسعه SaaS چیست؟ راهنمای طراحی و ساخت نرم افزار SaaS از ایده تا محصول توسعه SaaS یعنی ساخت نرم افزاری تحت وب که کاربران از طریق اشتراک به آن دسترسی دارند. در این راهنما معماری، MVP، پرداخت، چندمستاجری، امنیت و مراحل ساخت محصول SaaS را بررسی میکنیم.
A
تیم تحریریه آرکوتک تحریریه مهندسی محصول
۲۱ شهریور ۱۴۰۵ · ۱۵ دقیقه مطالعه
توسعه SaaS و طراحی پلتفرم نرم افزاری اشتراکی تحت وب خلاصه اجرایی توسعه SaaS یعنی ساخت نرم افزاری تحت وب که کاربران از طریق اشتراک به آن دسترسی دارند. در این راهنما معماری، MVP، پرداخت، چندمستاجری، امنیت و مراحل ساخت محصول SaaS را بررسی میکنیم.
# توسعه SaaS چیست؟ راهنمای طراحی و ساخت نرم افزار SaaS از ایده تا محصول
توسعه SaaS یعنی طراحی و ساخت نرم افزاری که بهجای نصب جداگانه روی سیستم هر مشتری، از طریق اینترنت در اختیار کاربران قرار میگیرد و معمولاً براساس اشتراک یا پلنهای مختلف درآمد ایجاد میکند.
نمونه ساده یک SaaS میتواند نرم افزاری برای:
مدیریت مشتریان حسابداری مدیریت پروژه منابع انسانی فروش آموزش گزارشگیری اتوماسیون کسب و کار باشد.
کاربر وارد سایت میشود، حساب ایجاد میکند، سازمان یا Workspace خود را میسازد و از نرم افزار استفاده میکند.
اما ساخت SaaS فقط طراحی چند صفحه Dashboard نیست.
یک محصول SaaS واقعی باید موضوعاتی مانند:
مدیریت کاربران چندمستاجری اشتراک پرداخت Permission امنیت مقیاسپذیری Backup Monitoring Billing را نیز در معماری خود در نظر بگیرد.
SaaS چیست؟ SaaS مخفف Software as a Service است.
در این مدل نرم افزار بهعنوان سرویس ارائه میشود.
بهجای اینکه Customer یک فایل نصب دریافت کند، معمولاً از طریق Browser یا Application وارد سیستم میشود.
مثلاً:
Customer
↓
Register
↓
Select Plan
↓
Create Workspace
↓
Use Product
↓
Renew Subscription
این مدل باعث میشود Update نرم افزار بهصورت مرکزی انجام شود.
تفاوت SaaS با نرم افزار سنتی چیست؟ در نرم افزار سنتی ممکن است برای هر مشتری:
نصب Update Database Configuration جداگانه انجام شود.
اما در SaaS معمولاً یک Product مرکزی وجود دارد که چندین Customer از آن استفاده میکنند.
این تفاوت Architecture و Business Model را تغییر میدهد.
SaaS فقط یک مدل فنی نیست یکی از اشتباهات رایج این است که SaaS فقط بهعنوان Web Application دیده شود.
درحالیکه SaaS ترکیبی از:
Product Technology Business Model Operations است.
اگر Billing، Onboarding، Retention و Support در نظر گرفته نشوند، محصول فقط یک Web App خواهد بود نه یک SaaS کامل.
مثال ساده مطالعه بعدی
مقالههای مرتبط گام بعدی ایده بعدی را به یک محصول قابل رشد تبدیل کنیم از تعریف مسئله تا طراحی، توسعه و رشد؛ مسیر فنی پروژه را شفاف شروع کنید.
شروع گفتوگو ← فرض کنید قصد دارید نرم افزار مدیریت کلینیک بسازید.
هر کلینیک یک Workspace دارد.
پزشکان منشیها بیماران نوبتها گزارشها کاربر با خرید Plan ماهانه یا سالانه به سیستم دسترسی پیدا میکند.
این محصول یک SaaS B2B محسوب میشود.
SaaS B2B و B2C
B2B SaaS مشتری اصلی شرکت یا سازمان است.
B2C SaaS Architecture و Pricing این دو مدل میتوانند متفاوت باشند.
اولین مرحله توسعه SaaS: مسئله قبل از Technology باید Problem مشخص باشد.
«یک SaaS مدیریت فروش میخواهیم.»
«شرکتهای خدماتی کوچک Leadها را بین Excel و پیامرسان مدیریت میکنند و پیگیریها فراموش میشوند.»
Product باید روی یک Problem واقعی ساخته شود.
مرحله دوم: بازار هدف شرکتهای خدماتی کلینیکها آموزشگاهها فروشگاهها تیمهای نرم افزاری اگر Target Market بیش از حد عمومی باشد، Product Design سختتر میشود.
Vertical SaaS چیست؟ Vertical SaaS برای یک صنعت مشخص ساخته میشود.
مزیت آن این است که Workflowهای صنعت را بهتر پوشش میدهد.
Horizontal SaaS چیست؟ Horizontal SaaS برای صنایع مختلف قابل استفاده است.
بازار بزرگتر است اما رقابت نیز معمولاً بیشتر است.
مرحله سوم: MVP یکی از بهترین روشها برای ساخت SaaS شروع با MVP است.
نسخه اول لازم نیست تمام Featureهای آینده را داشته باشد.
مثلاً SaaS مدیریت فروش میتواند ابتدا شامل:
Login Organization Lead Pipeline Task Basic Report جزئیات کاملتر در مقاله ساخت MVP بررسی شده است.
چرا MVP برای SaaS مهم است؟ زیرا ساخت Product کامل ممکن است ماهها زمان ببرد.
User حاضر است استفاده کند؟ حاضر است پرداخت کند؟ کدام Feature مهم است؟ Pricing مناسب چیست؟ MVP این عدم قطعیت را کاهش میدهد.
Core Value SaaS باید یک Value اصلی داشته باشد.
«کاهش Leadهای فراموششده»
«مدیریت ساده برنامه کلاسها»
اگر Product Core Value واضح نداشته باشد، Featureها پراکنده میشوند.
مرحله چهارم: تعریف User Journey این Flow باید قبل از Development مشخص باشد.
Signup ثبتنام باید تا حد ممکن ساده باشد.
اگر User برای تست Product مجبور شود ده فرم طولانی پر کند، Conversion کاهش پیدا میکند.
Onboarding بعد از Signup مهمترین هدف رساندن User به اولین Value است.
این Moment را Activation مینامیم.
Time to Value هرچه فاصله Signup تا دریافت Value کمتر باشد، احتمال Adoption بیشتر میشود.
SaaS خوب باید Time to Value را کاهش دهد.
مرحله پنجم: انتخاب معماری Architecture SaaS باید متناسب با Product طراحی شود.
نسخه اولیه معمولاً میتواند با Architecture سادهتر شروع شود.
Monolith یا Microservices؟ برای بیشتر SaaSهای اولیه، Microservices الزام نیست.
یک Modular Monolith سالم میتواند:
Microservices زمانی ارزش دارد که مسئله واقعی Scale یا Team Structure ایجاد شده باشد.
Multi-Tenant چیست؟ یکی از مفاهیم اصلی SaaS چندمستاجری یا Multi-Tenancy است.
یعنی چند Customer از Product استفاده میکنند اما Data آنها از یکدیگر جدا میماند.
این موضوع یکی از مهمترین بخشهای Security SaaS است.
Tenant چیست؟ Company Workspace Organization School Clinic هر Tenant کاربران و Data خودش را دارد.
Multi-Tenant Database روشهای مختلفی برای Data Isolation وجود دارد.
Shared Database Separate Schema Separate Database هیچ مدل واحدی برای همه Products بهترین نیست.
انتخاب به Scale، Security و Operations بستگی دارد.
Organization Model در SaaS B2B معمولاً Entity مرکزی Organization است.
هر Record باید Tenant Context مشخص داشته باشد.
Invite Team User اصلی باید بتواند اعضای Team را دعوت کند.
این Flow یکی از قابلیتهای رایج SaaS است.
Role-Based Access همه اعضای Workspace نباید Access یکسان داشته باشند.
Permission باید در Backend enforce شود.
Subscription بسیاری از SaaSها Subscription Model دارند.
هر Plan محدودیت متفاوتی دارد.
Feature-Based Pricing Plan ممکن است براساس Feature متفاوت باشد.
Usage-Based Pricing در بعضی SaaSها قیمت براساس مصرف است.
API Calls Storage AI Tokens Number of Contacts این مدل Billing پیچیدهتری دارد.
Seat-Based Pricing مثلاً هر User فعال هزینه جدا داشته باشد.
Hybrid Pricing ممکن است Base Subscription + Usage باشد.
این مدل باید از ابتدا در Billing Architecture در نظر گرفته شود.
Trial SaaS میتواند Free Trial داشته باشد.
Trial باید طوری طراحی شود که User بتواند Core Value را تجربه کند.
Freemium در Freemium یک Plan دائمی رایگان وجود دارد.
Infrastructure و Support کاربران رایگان هزینه ایجاد میکند.
Freemium برای هر Product مناسب نیست.
Billing Billing فقط دریافت پول نیست.
Subscription Renewal Expiration Upgrade Downgrade Cancellation
Upgrade مثلاً User از Basic به Pro ارتقا میدهد.
چه زمانی Plan تغییر میکند؟ Payment چگونه محاسبه میشود؟ Featureها چه زمانی فعال میشوند؟
Downgrade مثلاً User از Plan دارای 20 User به Plan پنج User میرود اما هنوز 12 User فعال دارد.
سیستم باید Rule مشخص داشته باشد.
Subscription Status این Statusها باید رفتار Product را کنترل کنند.
Payment Failure اگر Renewal ناموفق شد چه اتفاقی میافتد؟
نباید فوراً Data User حذف شود.
Business Rule باید مشخص باشد.
Invoice SaaS B2B ممکن است Invoice نیاز داشته باشد.
پنل Admin Product SaaS بدون Admin Panel معمولاً مدیریت سختی خواهد داشت.
Users Tenants Plans Payments Errors
Admin با User Dashboard فرق دارد User Panel برای Customer است.
Admin Panel برای تیم Product.
این دو Role و Permission متفاوتی دارند.
Feature Flag Feature Flag اجازه میدهد قابلیت جدید فقط برای بعضی Users فعال شود.
این روش برای Rollout تدریجی بسیار مفید است.
SaaS و طراحی وب اپلیکیشن بخش اصلی بسیاری از SaaSها یک Web Application است.
Front-end Backend Database Security
Dashboard Dashboard باید اطلاعات مهم User را نمایش دهد.
اما نباید فقط مجموعهای از Chartهای زیبا باشد.
اطلاعات Actionable هستند.
Notification Notificationها میتوانند شامل:
برای نسخه اول بهتر است فقط Channelهای ضروری ساخته شوند.
Email Transactional Email معمولاً شامل:
Welcome Invite Password Reset Billing Alert Email Infrastructure باید قابل اعتماد باشد.
Background Jobs بسیاری از عملیات SaaS بهتر است Background اجرا شوند.
Email Export Report Generation Sync Queue میتواند این عملیات را مدیریت کند.
API SaaS حرفهای ممکن است API ارائه دهد.
Integration Mobile App Third Party Authentication Rate Limit Versioning Documentation
Webhook Webhook اجازه میدهد Product به سیستم دیگر Event ارسال کند.
این قابلیت برای Integration بسیار مهم است.
API Key برای Integration ممکن است User API Key دریافت کند.
Rate Limiting بدون Rate Limit یک User یا Bot میتواند فشار زیادی به API وارد کند.
Limit باید متناسب با Plan و Use Case طراحی شود.
SaaS Integration Product ممکن است به سرویسهایی مانند:
Payment Email SMS Accounting CRM AI هر Integration هزینه Build و Maintenance دارد.
OAuth برای اتصال به سرویسهای خارجی معمولاً OAuth استفاده میشود.
Permissionها باید فقط در حد نیاز درخواست شوند.
Search با رشد Data ممکن است Search اهمیت زیادی پیدا کند.
Search ساده در Database برای MVP کافی است.
در Scale بالا میتوان Search Engine جدا اضافه کرد.
Export User ممکن است بخواهد Data را Export کند.
Export یکی از قابلیتهای مهم اعتماد و Data Ownership است.
Import برای B2B SaaS، Import میتواند Activation را افزایش دهد.
مثلاً Customer از Excel قدیمی Data را Upload کند.
اگر Import نباشد، User مجبور میشود اطلاعات را دوباره دستی وارد کند.
Data Migration در Enterprise SaaS ممکن است Migration Service بخشی از Onboarding باشد.
این قابلیت میتواند در Planهای گرانتر ارائه شود.
File Storage اگر Product فایل دارد، Storage باید طراحی شود.
File Access نیز باید Tenant-Aware باشد.
امنیت فایلها User Company A نباید با داشتن URL به File Company B دسترسی داشته باشد.
Authorization باید هنگام Download بررسی شود.
Backup SaaS Production بدون Backup ریسک بالایی دارد.
Backup Strategy باید شامل:
اما Backup بدون تست Restore کافی نیست.
Monitoring تیم Product باید بتواند وضعیت سیستم را مشاهده کند.
Server Error API Error Queue Failure Payment Failure Monitoring باعث میشود مشکل قبل از گزارش گسترده کاربران شناسایی شود.
Logging Log باید برای Debug مفید باشد.
اما نباید Password یا اطلاعات بسیار حساس داخل Log ثبت شود.
Audit Log در B2B SaaS، Customer ممکن است بخواهد بداند:
چه کسی Record را تغییر داد؟ چه زمانی؟ چه چیزی تغییر کرد؟ Audit Log میتواند Feature مهم Enterprise باشد.
Security SaaS Data چند Customer را در یک System نگه میدارد.
بنابراین Security بسیار مهم است.
Authentication Authorization Encryption Rate Limiting Validation Backup
MFA برای محصولات حساس میتوان Multi-Factor Authentication اضافه کرد.
این قابلیت مخصوصاً در Planهای Enterprise ارزش بیشتری دارد.
SSO Enterprise Customerها ممکن است SSO نیاز داشته باشند.
Company Identity Provider
این Feature میتواند یکی از قابلیتهای Plan Enterprise باشد.
Product باید برای User سریع باشد.
اما Premature Optimization نباید MVP را کند کند.
بعد براساس Monitoring Optimization انجام شود.
Cache Cache میتواند Load Database را کاهش دهد.
اما Data Consistency را نیز پیچیده میکند.
بنابراین فقط در نقاطی که نیاز واقعی وجود دارد استفاده شود.
CDN برای Static Assets و فایلها CDN میتواند Performance را بهتر کند.
مخصوصاً اگر کاربران جغرافیای گسترده داشته باشند.
Scale SaaS موفق ممکن است از ده User به هزاران User برسد.
Architecture باید امکان رشد داشته باشد.
اما لازم نیست برای میلیون User از روز اول Overengineer شود.
Horizontal Scaling در Scale بالا ممکن است چند Application Instance اجرا شود.
Load Balancer Requestها را توزیع کند.
ولی این مرحله زمانی لازم است که Load واقعی ایجاد شود.
Database Index یکی از سادهترین و مؤثرترین Optimizationها طراحی Index صحیح است.
Analytics محصول تیم باید بداند User چگونه از Product استفاده میکند.
Signup Activation Feature Usage Upgrade Cancellation
Activation Rate چند درصد Signupها به اولین Value میرسند؟
Retention چند User بعد از یک هفته یا ماه برمیگردند؟
Retention یکی از مهمترین Metricهای SaaS است.
Churn Churn یعنی Customerهایی که Product را ترک میکنند.
Monthly Customer Churn = 5%
Revenue Churn گاهی Customer بزرگتر اهمیت بیشتری دارد.
بنابراین Revenue Churn نیز بررسی میشود.
MRR Monthly Recurring Revenue یکی از KPIهای مهم Subscription Business است.
مجموع درآمد recurring ماهانه Customerها.
ARR Annual Recurring Revenue دید سالانه ایجاد میکند.
برای SaaSهای اشتراکی شاخص مهمی است.
ARPU Average Revenue Per User یا Account میتواند Average Revenue را نشان دهد.
این KPI برای Pricing مفید است.
LTV Lifetime Value تخمینی از ارزش Customer در طول رابطه با Product است.
اگر CAC از LTV بیشتر باشد Business Model مشکل خواهد داشت.
CAC Customer Acquisition Cost هزینه جذب Customer جدید است.
SaaS موفق باید Unit Economics منطقی داشته باشد.
Product-Led Growth در بعضی SaaSها Product خودش بخش زیادی از Sales را انجام میدهد.
این مدل PLG نامیده میشود.
Sales-Led SaaS در Enterprise Product ممکن است:
Pricing معمولاً بالاتر و Sales Cycle طولانیتر است.
SaaS Hybrid بعضی محصولات SMB را Self-Service و Enterprise را Sales-Led مدیریت میکنند.
این ترکیب بسیار رایج است.
Customer Support SaaS بدون Support کامل نیست.
Help Center Ticket Chat Email در نسخه اول لازم نیست همه Channelها ساخته شوند.
Knowledge Base مستندات خوب Support Load را کاهش میدهد.
User باید پاسخ سؤالهای رایج را بدون تماس پیدا کند.
In-App Help Tooltips و Onboarding داخل Product میتوانند Adoption را افزایش دهند.
Changelog با Update مستمر Product بهتر است User بداند چه Featureهایی اضافه شدهاند.
Changelog میتواند اعتماد و Adoption Feature جدید را افزایش دهد.
Roadmap User Feedback Business Goals Product Data نه صرفاً تعداد Feature Requestها.
Feature Request همه درخواستها نباید ساخته شوند.
چند User نیاز دارد؟ چه Value ایجاد میکند؟ Complexity چقدر است؟
SaaS و AI AI میتواند بخشی از SaaS یا Core Product باشد.
Summary Generation Classification Assistant Automation اما هزینه Usage باید در Pricing لحاظ شود.
AI Cost اگر هر Customer AI زیادی استفاده کند، Margin کاهش پیدا میکند.
ممکن است نیاز به Usage Limit یا Credit باشد.
AI Plan این Limit میتواند بخشی از Billing باشد.
ساخت SaaS با نرم افزار اختصاصی SaaS در اصل یک Product Software اختصاصی است.
هزینه توسعه SaaS Core Feature Multi-Tenant Billing Roles Integration AI Mobile Scale برای نسخه اول، Scope محدود میتواند هزینه و زمان را کنترل کند.
اشتباه اول: ساخت دهها Feature قبل از Launch Feature زیاد Product-Market Fit ایجاد نمیکند.
اشتباه دوم: Pricing پیچیده در نسخه اول Planها را ساده نگه دارید.
اشتباه سوم: Multi-Tenancy ضعیف Tenant Isolation باید از Backend enforce شود.
اشتباه چهارم: نداشتن Analytics بدون Product Data نمیدانید چه چیزی استفاده میشود.
اشتباه پنجم: تمرکز فقط روی Signup Retention مهمتر از Signup خام است.
اشتباه ششم: نبود Billing Logic Subscription فقط Payment Button نیست.
Upgrade، Cancel و Expiration باید طراحی شوند.
اشتباه هفتم: نبود Admin تیم Product باید بتواند Tenantها و مشکلات را مدیریت کند.
اشتباه هشتم: Architecture بیش از حد پیچیده ابتدا ساده و قابل توسعه بسازید.
اشتباه نهم: Security ضعیف چند Customer Data خود را به SaaS میسپارند؛ Security حیاتی است.
اشتباه دهم: نداشتن Onboarding User اگر Value را سریع پیدا نکند Product را ترک میکند.
مسیر پیشنهادی ساخت SaaS
فاز اول
فاز دوم
فاز سوم
فاز چهارم
فاز پنجم
فاز ششم
فاز هفتم Scale + Advanced Features
این مدل ریسک Development را کاهش میدهد.
رویکرد آرکوتک به توسعه SaaS در آرکوتک توسعه SaaS از Technology شروع نمیشود.
User چه کسی است؟ Problem اصلی چیست؟ Core Value چیست؟ SaaS B2B است یا B2C؟ Tenant چیست؟ MVP چه Featureهایی دارد؟ Pricing Model چیست؟ Activation چگونه اندازهگیری میشود؟ بعد Architecture طراحی میشود.
در نسخه اول تمرکز روی Core Product، Security پایه و Validation Market است.
بعد براساس Data واقعی Featureهای:
Automation AI Advanced Reporting Enterprise Features هدف ساخت بزرگترین SaaS در نسخه اول نیست.
هدف ساخت Productی است که بتواند Market Fit خود را اثبات کند و بعد بهصورت منطقی Scale شود.
جمعبندی توسعه SaaS فراتر از ساخت یک Web Application ساده است.
User Management Tenant Isolation Subscription Billing Permission Security Analytics Monitoring اما تمام این قابلیتها لازم نیست در پیچیدهترین شکل خود از روز اول ساخته شوند.
بهترین مسیر معمولاً شروع با MVP متمرکز و توسعه مرحلهای Product است.
اگر قصد ساخت یک SaaS جدید دارید، ابتدا Problem و Core Value را مشخص کنید و سپس براساس نیاز واقعی Architecture را طراحی کنید.
سوالات متداول
SaaS چیست؟ مدلی برای ارائه نرم افزار از طریق اینترنت است که کاربران معمولاً از طریق اشتراک به Product دسترسی پیدا میکنند.
توسعه SaaS چه تفاوتی با وب اپلیکیشن دارد؟ SaaS علاوه بر Web Application معمولاً نیازمند Multi-Tenancy، Subscription، Billing، Tenant Management و Product Analytics است.
آیا SaaS باید از ابتدا Microservices باشد؟ خیر. برای بسیاری از SaaSهای اولیه یک Modular Monolith سالم انتخاب سادهتر و مناسبتری است.
Multi-Tenant چیست؟ مدلی که چند Customer از یک Product استفاده میکنند اما Data و دسترسی هر Tenant از دیگران جدا نگه داشته میشود.
بهترین راه شروع ساخت SaaS چیست؟ ابتدا Problem و Target User را مشخص کنید و سپس یک MVP با Core Value اصلی توسعه دهید.
